کودک عصبانی و کودکانی که با کنترل کردن احساسات خود مشکل دارند، امکان دارد که کنترل خود را گاهی از دست بدهند و این خشم خود را مستقیم به والدین خود منتقل کنند. این میان داد زدن، کتک زدن و پرت کردن اشیا نیز ممکن است رخ دهد.

این رخداد ممکن است یک تجربه ترسناک و پراسترس برای شما و کودک عصبانی شما باشد. باید توجه کنید که یک کودک عصبانی پس از اینکه انرژی خود را تخلیه کرد، حالتی پشیمان خواهد داشت.

چگونه به کودک عصبانی خود کمک کنیم؟

باید در ابتدا متوجه شوید که ابراز عصبانیت، یک نوع برقراری رابطه است. یک کودک که عصبانیت خود را بروز می‌دهد مطمئنا پریشان احوال است. یک کودک عصبانی نمی‌تواند با کنترل کردن احساسات خود رابطه برقرار کند و با راهی عاقلانه‌تر خود را بروز دهد. قدرت حل مشکلات و درک کمی نسبت به زبان در ذهن او وجود دارد.

شاید والدین خیال کنند این نوع رفتار برای رسیدن به یک هدف مشخص است. اما کودکی که اینگونه عصبانیت خود را نشان می‌دهد، عموما نتوانسته ناامیدی و خشم خود را به شیوه‌ای دیگر حل کند. کسی که سن بیشتری دارد اینکار را با صحبت و پیدا کردن راه حل انجام می‌دهد اما کودک عصبانی می‌شود.

کودک عصبانی

بیشتر بخوانید: چرا کودک والدین خود را کتک می زند؟

بدین ترتیب، نحوه برخورد شما با عصبانیت کودک بسیار مهم است و در عصبانیت‌های آینده بسیار تاثیرگذار خواهد بود. باید سعی کنید که با احساسات کودکان کنار بیایید تا این رویداد تکرار بیشتری نداشته باشد. به این چند نکته دقت کنید:

  • آرام بمانید: هنگام مقابله با خشم، امکان عصبانیت شما نیز وجود دارد. اگر عصبانی شوید شانس کمتری برای رسیدن به فرزند خود دارید. با عصبانیت خود، کودک را بیشتر خشمگین خواهید کرد و بهتر است که آرام باشید و تبدیل به یک مدل آموزشی برای کودک عصبانی خود شوید.
  • تسلیم نشوید: اگر کودک شما به خاطر خواسته‌ای عصبانی شده، تسلیم او نشوید. اگر به خواسته او عمل کنید این رفتار را تشویق کرده‌اید و ممکن است باز هم چنین رفتاری از او سر بزند.
  • به دنبال رفتار خوب باشید: هنگامی که کودک شما آرام شد، او را تشویق کنید. همچنین هنگامی که با آرامش و صحبت خواسته خود را مطرح کرد نیز او را تشویق کنید و به او اعلام کنید که این رفتار خوب است.
  • به او کمک کنید: در هنگام آرامش کودک، با او صحبت کنید و به او راه‌هایی برای بهتر ارتباط برقرار کردن را بیاموزید. از او بپرسید که چه حسی دارد و به نظر او باید چگونه مسائل را حل کرد؟ با این کار قبل از ایجاد عصبانیت می‌توان مسائل را حل کرد.
  • سیستم امتیازدهی: اگر کودک شما زیر ۷ یا ۸ سال است، می‌توانید با تکنیک Time out آن‌ها را تنبیه کنید. اما اگر کودک شما بزرگ‌تر از این سن باشد، باید یک سیستم امتیازدهی داشته باشید تا رفتار درست و خوب را از طریق امتیاز تشویق کنید.
  • حس عصبانیت را فعال نکنید: بر اساس تحقیقات دکتر Vasco Lopes، اکثر کودکان در زمان‌هایی مشخص دچار عصبانیت می‌شوند. به عنوان مثال وقتی قرار است تکالیف را انجام دهند، بخوابند یا بازی نکنند. یک حسی در این جور مواقع در ‌آن‌ها فعال می‌شود و این به خاطر انجام کاری است که آن‌ها به آن علاقه‌ای ندارد. با کارهایی مثلا اخطار زمانی برای خواب، مرحله به مرحله کردن کارها و همچنین آماده کردن آن‌ها از فعال کردن حس عصبانیت دوری کنید.

درک انواع عصبانیت و خشونت

نحوه برخورد شما با عصبانیت به میزان تنش آن بستگی دارد. اولین قانون در برخورد با عصبانیت بدون خشونت این است که اهمیتی به اتفاق ندهید. در هر دو حالت واکنش منفی و مثبت شما کودک را تشویق می‌کنید.

اما هنگامی که تنش به سمت تنش فیزیکی حرکت می‌کند بی‌اهمیتی جوابگو نیست و مطمئنا به شما و کودک شما آسیب خواهد زد. در این شرایط صاحب نظران اشاره می‌کنند که کودک باید در فضایی امن قرار بگیرد و در این فضای امن به شما و هیچ نوع جایزه و امتیازی دسترسی نخواهد داشت.

کودک عصبانی

بیشتر بخوانید: به جای عصبانیت از کودک خود مکث کنید

برای کودکان زیر ۷ سال از تکنیک Time out استفاده کنید و آن‌ها را روی یک صندلی قرار دهید تا آرام شوند. اگر این کار جوابگو نبود، یک فضای دیگر انتخاب کنید، مانند یک اتاق خالی که کسی در آن حضور ندارد. هیچ نوع اسباب‌ بازی نباید در اتاق وجود داشته باشد.

کودک شما یک دقیقه باید در اتاق بماند و بعد می‌تواند روی صندلی باشد. اینکار جوابی قاطع به خشونت و عصبانیت فرزند شما است و در عین حال شما با اینکار تمامی وسایل محرک کودک را از فضا حذف کرده‌اید.

اگر کودک شما سن بالاتری دارد و شما نمی‌توانید او را به مکانی ایزوله ببرید، باید خودتان را از مکان مورد نظر جدا کنید. در این صورت کودک شما دیگر شخصی را برای جلب توجه نخواهد داشت. در موارد خشن‌تر حتی می‌تواند برای کمک با نهادهای مربوط هم تماس بگیرید.

از تکنیک‌های رفتاری کمک بگیرید

اگر کودک شما بیش از اندازه عصبانی می‌شود و این عصبانیت باعث نگرانی شما شده، مهم است که حتما از یک شخص حرفه‌ای کمک بگیرید. جلسات مشاوره رفتاری می‌تواند به شما و فرزندتان کمک کند تا از خشونت دست بکشید، استرس را کمتر کنید و رابطه خود را بهبود بخشید.

کودک عصبانی

می‌توانید این تکنیک‌ها را یاد بگیرید و در رابطه خود و در مواجه با رفتار کودک خود آن‌ها را به کار گیرید.

  • درمان ارتباط والدین و کودک: این نوع مشاوره و درمان که به اختصار PCIT شناخته می‌شود برای کودکان بین ۲ تا ۷ سال بسیار مفید است. والدین و کودک با هم یک سری تمرین را انجام می‌دهند و مشاور به آن‌ها کمک می‌کند تا رابطه بهتری را بسازند. این نوع درمان به شما می‌آموزد که به رفتار مثبت فرزند خود توجه کنید، رفتارهای بد کوچک را فراموش کنید و همیشه در آرامش پاسخی به رفتار خشن داشته باشید.
  • تمرین مدیریت والدین: تمرین PMT نیز شباهت خاصی به تمرین پیشین دارد. در این نوع تمرین مشاور با والدین کار می‌کند و خیلی برخوردی با کودک نخواهد داشت.
  • راهکارهای همکارانه و فعالانه: برنامه CPS بر این باور است که اگر یک کودک عصبانی رفتار خشن نشان می‌دهد، به خاطر جلب توجه نیست و در عوض به خاطر نداشتن تجربه و مهارت لازم برای ارتباط است. در این برنامه تلاش می‌شود که به کودکان مهارت‌های لازم برای ارتباط برقرار کردن آموزش داده شود.

چگونه متوجه رفتار خشن شویم؟

عصبانیت و بروز خشم اگر بیش از اندازه، با تنش فراوان یا با گذشت از سن مشخصی رخ دهد، کاملا نگران کننده خواهد بود. عموما از سن رشد به بعد نباید خیلی شاهد چنین رفتار خشمناکی از کودک باشیم. هر چقدر که سن کودک بالاتر می‌رود پرخاشگری او خطرناک‌تر خواهد شد. این خشم در مدرسه و در کنار دوستان، به کودک شما آسیب خواهد زد.

کودک عصبانی

اگر کودک شما الگوی خاصی برای خشمگین شدن دارد، ممکن است به خاطر یک مشکل باشد که نیاز به درمان دارد. برخی از این مشکلات شامل موارد زیر هستند:

  • بیش‌فعالی: کودکانی که بیش‌ فعال هستند و دارای اختلال ADHD هستند، در برخی موارد مانند انجام تکالیف مدرسه ممکن است به راحتی خشمگین شوند و ذهن آن‌ها مختل شود.
  • اضطراب: یک کودک مضطرب نگرانی‌های خود را مخفی نگه‌ می‌دارد، اما وقتی که فشار خانه یا مدرسه بیش از اندازه شود این نگرانی‌ها بیرون خواهد ریخت. کودکی که در مدرسه رفتار عادی دارد و خود را کنترل می‌کند ممکن است با والدین خود رفتار بدی داشته باشد.
  • اختلال یادگیری: اگر فرزند شما مدام در مدرسه عصبانی می‌شود و نمی‌تواند سر کلاس رفتار عادی از خوش نشان دهد، شاید بدین خاطر باشد که دچار اختلال یادگیری است و متوجه شدن درس برای او بسیار سخت است.
  • مسائل و مشکلات با حواس: بعضی از بچه‌ها با پردازش احساسات و اطلاعاتی که از طریق حواس خود جذب می‌کنند مشکل دارند. اگر یک فضا بیش از اندازه شلوغ باشد، سر و صدا زیاد باشد، یک لباس خارش ایجاد کرد و… باعث خواهد شد تا کودک عصبانی شود و نتواند احساسات خود را کنترل کند.
  • اوتیسم: هر کودک در هر درجه و طیف اوتیسم مقابل برخی تغییرات و مشکلات عصبانیت خود را نشان خواهد داد. کودکان اوتیسم با حواس خود نیز مشکل دارند و برخی از احساسات باعث اضطراب و تحریک شدن خواهد شد.

با توجه به اینکه موارد و دلایل بسیاری برای ابراز خشونت وجود دارد، یک تشخیص صحیح می‌تواند کمک فراوانی باشد. ابتدا با متخصص اطفال خود صحبت کنید تا او مشکل پزشکی را بررسی کند. پس از آن با یک روانپزشک یا روانشناس صحبت کنید تا با هم مشکلات را بررسی کنید.

بیشتر بخوانید: چگونه با کودک خود ارتباط کلامی موثر برقرار کنیم؟

زمانی که تکنیک‌های رفتاری کافی نیست

متخصصین بر این باورند که هر چقدر در سنین کمتر یک کودک مورد درمان قرار گیرد، بهتر خواهد بود. اما هنگامی که کودکان از یک سن بزرگ‌تر می‌شوند دیگر تکنیک‌های رفتاری جوابگو نخواهد بود. باید در این موارد چه کرد؟

  • دارو: داروهایی برای مشکلاتی همچون بیش‌فعالی و اضطراب می‌توانند به کودک شما کمک کند. کودکانی که وضعیت پرتنشی دارند می‌توانند با تشخیص پزشک از داروهای ضد روان‎‌پریشی مانند ریسپریدون و یا آبیلیفای استفاده کنند. البته این داروها در کنار تکنیک‌های رفتاری باید مصرف شود.
  • نگه‌داشتن: برخی از تمرینات به والدین می‌آموزد که چگونه در موارد خاص که کودک شما به شدت خشونت فیزیکی نشان می‌دهد او را نگه‌دارید و حرکاتش را محدود کنید. نگه‌داشتن کودک نیازمند درک آناتومی او است و باید با تمرینات اینکار را انجام دهید.
  • مراکز درمانی: گاهی اوقات، اگر کودکی بیش از اندازه خشن است و این حد از خشونت، قابل کنترل نیست، پس باید مدتی را در مراکز درمانی سپری کند. در این مراکز، کودکان درمان‌های رفتار و پزشکی را شاهد خواهند بود. این مراکز شبانه‌روزی هستند و هدفشان این است که کودکان بتوانند کنترل دقیق نسبت به احساسات خود داشته باشند.
  • درمان روزانه: در چنین برنامه‌ای، کودک در خانه شما زندگی خواهد کرد و از این بابت برنامه کلی تغییر نمی‌کند. تفاوت اینجاست که مدرسه فرزند شما مدرسه‌ای خاص باید باشد که بر روی رفتار بچه‌ها تمرکز فراوانی دارند. این مدرسه‌های کارکنانی متخصص برای کنار آمدن با رفتار خشونت‌آمیز خواهند داشت.

کودک عصبانی نیازمند والدینی آرام است

مطمئنا یادگیری و کنار آمدن با رفتار خشن کودکان چالش برانگیز خواهد بود، اما مطمئنا باعث بروز تغییرات خواهد شد. والدینی که آرام، مطمئن و مداوم است می‌توانند به فرزندان خود کمک کنند تا حس بهتری پیدا کنند و راحت‌تر درمان شوند.

کودک عصبانی

بیشتر بخوانید: برای افزایش صمیمیت و ارتباط بهتر با کودک چکار کنیم؟

این چالش نیازمند صبر و خواستن فراوان است. باید تکنیک‌های مختلف را امتحان کرد. اگر مسیر را به درستی طی کنید، رابطه بهتر و خانه خوشحال‌تری خواهید داشت. اگر شما هم نظر یا تجربه‌ای در مورد عصبانیت کودک و تربیت فرزند خود دارید، می‌توانید از طریق قسمت نظرات یا شبکه اجتماعی کودکت با ما و والدین دیگر در میان بگذارید.