جهان در حال پذیرش اقتصاد بدون پول نقد است و این موضوع سؤالات و چالش‌های جالبی را در زمینه آموزش مدیریت مالی به کودکان ایجاد کرده است. طبق یک ارزیابی سواد مالی در سال ۲۰۱۵، که برنامه ارزیابی دانشجویان بین‌­المللی عهده‌دار انجام آن بوده است، کمتر از ۸۰% افراد جوان با سن ۱۵ تا ۲۴ سال پرداخت­‌هایشان را آنلاین انجام می­‌دهند. طبق تحقیق دیگری در سال ۲۰۱۵، فقط ۵۷% از افراد بالغ آمریکایی سواد مالی کافی داشتند، برای مثال، درک کاملی از مفاهیم اصلی مانند تورم و بهره داشتند. این ترکیبی مشکل‌­زاست.

اما براساس نتایج تحقیقی در سال ۲۰۱۷، والدینی که درباره موضوعات مالی با فرزندانشان صحبت می­‌کنند با احتمال بیشتری (%۶۱ در برابر ۴۱%) فرزندانی دارند که می‌توان گفت هوش مالی خوبی دارند.

در ادامه این مقاله از کودکت، در مورد آموزش مدیریت مالی به کودکان ۳ تا ۱۰ سال صحبت می‌کنیم.

معرفی پول در سنین ۳ تا ۶ سال

در این دوره از رشد فرزندتان، او شروع به درک مفهوم شمارش و حساب می­‌کند. پس زمان مناسبی است که آموزش پول و مفاهیم کلی مالی را شروع کنید.

در مراحل اولیه، پیشنهاد این است که مفاهیم انتزاعی مانند اعتبار مطرح نشود، بلکه از پول واقعی و سکه استفاده کنید. والت گاردنر می­گوید: «اجبار کودکان به استفاده از پول نقد باعث می­‌شود بلافاصله رابطه­‌ای میان خرج کردن و بودج‌ه­ای که دارند احساس کنند. همچنین، اهمیت پس‌­انداز کردن را به نوعی برایشان ملموس می‌کند.»

طبق تحقیقات، دلیل اینکه بچه­‌ها سکه دوست دارند این است که به نظرشان واقعی­‌تر می­‌رسد. آن‌ها می­‌توانند سکه را داخل قلکشان بیندازند. به علاوه، وقتی شما از سکه استفاده می­‌کنید، می­‌توانید آموزش جمع کردن آن‌ها و تبدیلشان به سکه‌­ای با ارزش بیشتر را آغاز کنید. برای مثال، ۵ عدد سکه ۱۰۰ تومانی معادل یک سکه ۵۰۰ تومانی است.

چهار مفهوم ضروری که بچه­‌ها در این سنین باید بیاموزند:

پول درآوردن، خرج کردن، پس‌­انداز و بخشش.

پول در آوردن

البته که فرزند سه ساله شما نمی­‌تواند کار کند و پول درآورد، اما می­‌تواند با انجام کارهای ساده، مثل مرتب کردن تخت یا تمیز کردن اتاقش، پول توجیبی دریافت کند. حواستان باشد، فقط در ازای تکمیل کاری که به آن‌ها سپرده‌اید، پول توجیبی دریافت می­‌کنند.

خرج کردن

یاد گرفتن خرج کردن مسئولانه فرزند شما را، هنگام افزایش مهارت­‌های تصمیم­‌گیری، قوی‌­تر می­کند. بچه‌­ها وقتی پول خودشان را خرج می­‌کنند، در مقایسه با وقتی پولی بهشان داده شود، در تصمیم‌هایی که برای خرج کردنشان می‌گیرند دقیق‌­تر هستند. وقتی فرزندتان چیزی می­‌خرد، مطمئن شوید او می‌­داند صاحب آن چیز است. هرچه خریده باشد فقط به او تعلق دارد.

پس انداز

با شروع پول درآوردن، آن‌ها کم­‌کم یاد می­‌گیرند برخی چیزها گران­‌تر از چیزهای دیگرند و آدم‌ها، برای دستیابی به هدف­‌های بزرگ‌تر، باید پولشان را پس­‌انداز کنند. اگر آن‌ها هنوز برای خرید یک چیز گران­‌قیمت به اندازه کافی صبور نیستند، به آن‌ها کار بیشتری بسپارید یا در ازای پس‌­انداز مقدار معینی پول، به آن‌ها مقداری پول بدهید. (اما فوری به آن‌ها همه پول لازم را ندهید یا پول بیش از تلاششان در اختیارشان نگذارید.)

بخشش

نشان داده شده است که کمک به خیریه اثرات خشنود­کننده‌ای بر مغز دارد،‌ مانند وقتی می­‌دانید فرزندتان شاد است. به فرزندانتان بیاموزید ۱۰% پولشان را برای کمک به دیگران خرج کنند و خواهید دید این عادت برای همیشه با آن‌ها خواهد ماند.

آموزش مفاهیم مالی در سنین پایین فایده دیگری هم دارد، یادگیری مهارت‌های پایه ریاضی. یک کارشناس آموزش سواد مالی می­گوید: «یادگیری تقسیم بودجه در سنین پایین؛ یعنی، هر روز تمرین جمع کردن، کم کردن، ضرب، تقسیم و درصد. یعنی، همان مهارت­‌های ذهنی که بسیاری از کودکان و نوجوانان دیگر به طور مؤثر نمی‌­آموزند.»

آموزش خرج کردن در سنین ۶ تا ۱۰ سال

با شروع ۶ سالگی، بچه­‌ها رابطه علت و معلولی را درک می­‌کنند، این نحوه درک آن‌ها از پول را تغییر می­‌دهد. در این سنین، فرزند شما احتمالا این موارد را درک می­‌کند:

  • پول به طور مستقیم به اجناس ارتباط دارد؛
  • والدین برای به دست آوردن پول کار می­‌کنند؛
  • پول به طرق مختلف خرج می­‌شود (برای خرید اجناس کوچک‌تر، مثل کتاب، احتمالا یک پرداخت کافی است، اما در خرید چیزهای بزرگ‌تر، مثل خانه، چندین پرداخت انجام می‌­شود.)؛
  • بعضی پرداخت­‌ها بدون پول نقد انجام می­‌شود.

ممکن است فرزند شما تا به حال چندین بار برای بازی به خانه دوستانش رفته و درک کرده باشد که برخی خانواده­‌ها خانه بزرگ‌تر و ماشین کوچک‌تر دارند یا برعکس. این ممکن است منجر به پرسش‌­های سختی شود. اگر دانش مالی فرزندتان به خوبی پایه­‌ریزی شده باشد، به راحتی می­‌توان این به سؤالات پاسخ داد.

معرفی تفاوت میان انواع خرج کردن، نه تنها به بچه‌ها کمک می‌­کند درک کنند دیگران چطور پولشان را خرج می‌کنند، بلکه اساس بودجه‌بندی در آینده را در آن‌ها پایه‌­ریزی می­‌کند.

مفاهیمی که بچه­‌ها در این دوره باید درک کنند عبارت‌اند از:

  • اجناس در برابر خدمات،
  • نیاز در برابر خواسته،
  • اهداف کوتاه‌­مدت در برابر اهداف بلندمدت.

اجناس در برابر خدمات

پول همیشه هم صرف خرید اجناس فیزیکی نمی­‌شود، گاهی پول در ازای تلاش کسی پرداخت می­‌شود (خدمت) و این مهم است که بچه­‌ها تفاوت این دو را درک کنند. از علایق فرزندتان برای نشان دادن این تفاوت استفاده کنید، اگر فرزندتان عاشق بازی کامپیوتری است، به او توضیح دهید که خود بازی یک جنس است، در حالی که تولیدکنندگان آن خدمتی را ارائه کرده‌­اند.

حالا زمان خوبی است که فرزندتان را با مفهوم شغل آشنا کنید؛ یعنی، آدم‌ها برای تولید اجناس یا ارائه خدمت پول دریافت می­‌کنند. همچنین، فرصت خوبی است که فرزندتان شما را بهتر بشناسد. به او درباره شغل خودتان و همسرتان توضیح دهید.

با بزرگ شدن فرزندتان، باید پول توجیبی او را نیز افزایش دهید. اگر فرزندانتان تقاضای افزایش پول توجیبی داشتند، می‌توانید وظایف پیچیده‌تری به آن‌ها محول کنید و در عوض پول بیشتری به آن‌ها بدهید.

نیاز در برابر خواسته

نانسی فیلیپس می­گوید: «بسیاری از خریدهای مشتریان براساس احساسات است و فروشنده‌­ها این را می‌دانند.» تبلیغات به شدت در حال شخصی شدن است و هرچه زودتر، تشخیص خریدهای احساسی (خواسته­‌ها) از خریدهای ضروری (نیازها) لازم است. اگر مشکلی ندارید، برخی قبض‌­هایی را که ماهیانه پرداخت می­‌کنید به فرزندانتان نشان دهید و به آن‌ها بفهمانید حتی خانه‌ای که در آن زندگی می­‌کنند رایگان نیست.

همچنین، زمان خوبی است که به فرزندانتان بیاموزید خانواده­‌های مختلف، نیازهای متفاوت دارند. برای مثال، خانواده پرجمعیت‌تر خانه و ماشین بزرگ‌تر نیاز دارد.

اهداف کوتاه مدت در برابر اهداف بلند مدت

توضیح دادن درباره اقساط خرید خانه راه خوبی برای معرفی ایده هزینه و اهداف کوتاه‌مدت و بلندمدت است. اگر فرزندتان خرید اسباب بازی یا وسیله گران‌قیمتی در لیست آرزوهایش دارد، به او کمک کنید درک کند این یک هدف بلندمدت است و او را تشویق کنید برایش پس‌­انداز کند.

بابی ربل، نویسنده کتاب «چطور یک فرد بالغ اقتصادی باشیم»، این مثال را پیشنهاد می‌کند: «من از فرزند ده ساله‌ام می­‌پرسم: آیا دوست داری یک اسنک بعد از مدرسه بخری یا دوست داری با تاکسی به خانه برویم و در خانه اسنک بخوری؟ یا شاید هم بهتر باشد اصلا پولت را برای یکی از اهدافت پس‌­انداز کنی؟»

شما از چه سنی آموزش مدیریت مالی به کودکان خود را آغاز کردید و با چه سوالات و چالش‌هایی مواجه شدید می‌توانید سوالات و نظرات خود در این زمینه را در قسمت نظرات زیر همین مطلب یا در شبکه‌های اجتماعی کودکت با ما در میان بگذارید.

بیشتر بخوانید: آموزش مفاهیم مالی به کودکان را از چه سنی و چگونه باید شروع کنیم؟