بر طبق آمار مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری (CDC) تقریبا ۶/۴ میلیون کودک آمریکایی مبتلا به اختلال کم توجهی و بیش فعالی (ADHD) هستند، یک وضعیت رشد عصبی که موجب مشکلاتی در محدوده توجه، بیش‌فعالی و بدون فکر عمل کردن کودکان می‌شود. از هر ۱۰ دانش‌آموز یک نفر به این اختلال مبتلا است (۱۴ درصد پسرها و ۶ درصد دختران) بنابراین اگر فرزند شما هم جز همین دسته است متوجه می‌شوید که مادران زیادی در شرایط مشابه شما قرار دارند.

از آنجا که میزان اختلال کم توجهی و بیش فعالی طی دهه گذشته به طور متوسط در هر سال ۳ درصد افزایش یافته است، برخی از متخصصین و والدین فکر می‌کنند که این وضعیت قابل تشخیص است و پزشکان باید سریع به مداوای کودک بپردازند.

علیرغم افزایش مبتلایان، اختلال کم توجهی و بیش فعالی هنوز تحت روش‌های درمان سنتی است. این بدین معنی است در حالیکه کودکان زیادی مبتلا به این اختلال شناسایی می‌شوند، برای بیشتر آن‌ها فقط دارو تجویز می‌شود و هیچ کار دیگری انجام نمی‌شود. اغلب آن‌ها داروهای محرک سیستم مرکز عصبی مانند ریتالین، آدرال و کنسرتا هستند. براساس تحقیقات CDC در سال ۲۰۱۵، ۷۰ درصد کودکان ۴ تا ۱۷ سال که مبتلا به اختلال کم توجهی و بیش فعالی تشخیص داده می‌شوند یکی از این داروها را مصرف می‌کنند و ۴۳ درصد آن‌ها تنها با دارو درمان می‌شوند.

با این حال، دارو به تنهایی مهارت‌ها را به بچه‌ها نمی‌آموزد یا کودکان و خانواده‌های آن‌ها را برای مشکلاتی که در خانه، مدرسه و جامعه مواجه خواهند شد آماده نمی‌کند. براساس یک مطالعه جدید در مجله تخصصی پزشک کودکان، ADHD درمان نشده یا تحت درمان ممکن است عواقب مخربی داشته باشد، کودکانی که دوران ابتدایی خودکشی می‌کنند تقریبا دو برابر افسردگی از اختلال کم توجهی و بیش فعالی رنج می‌برند. ADHD چیزی نیست که با رشد کودکان پیشرفت کند اگرچه ماهیت اختلال با سن تغییر می‌کند. اگر فرزندتان در دوره پیش‌دبستانی هنوز با نشستن به صورت دایره‌ای شکل مشکل دارد، ممکن است در بزرگسالی نتواند به خوبی برای رانندگی کردن بصورت ایمن تمرکز داشته باشد و امور مالی خود را مدیریت کند. به همین دلیل است که اکنون متخصصان می‌گویند درمان مدیریت رفتار، کلید اطمینانی برای این موضوع است که کودک شما می‌تواند در طول زندگی خود بهبود ثابتی داشته باشد.

روش درمان اختلال کم توجهی و بیش فعالی با قرص و دارو

روش درمان اختلال کم توجهی و بیش فعالی با قرص و دارو

بیشتر بخوانید: راه درمان اختلال کم توجهی و بیش فعالی (ADHD) فراتر از داروها است؟

عوامل محرک روانی با افزایش سطح دوپامین مغز عمل می‌کنند، یک انتقال دهنده عصبی که بین لذت و تقویت انگیزه ارتباط برقرار می‌کند. مطالعات نشان می‌دهد که داشتن سطح پایین دوپامین مانع می‌شود که کودک مبتلا به اختلال کم توجهی و بیش فعالی از انجام کاری که نیاز به تمرکز دارد احساس رضایت کند. روانپزشکان برای اولین بار تشخیص و درمان ADHD را در دهه ۱۹۸۰ آغاز کردند، در آن زمان بسیار نادر بود که والدین بخواهند به کودک خود دارو بدهند. دکتر استیون کاف، روانپزشک دانشگاه فلوریدا به یاد می‌آورد که در آن زمان مجبور بودند که خانواده‌ها را پس از شکست‌ خوردن همه تلاش‌ها به امتحان کردن دارو متقاعد کنند.

نقطه عطف واقعی در سال ۱۹۹۹ هنگامی آغاز شد، نتایج اولیه مطالعات زیادی که توسط موسسه ملی سلامت روان (NIMH) تأمین مالی شده بودند نشان دادند پس از پایان درمان ۱۴ ماهه، عوامل محرک روانی اثربخشی بیشتری از رفتار درمانی دارند و عوارض جانی دارو شامل کاهش اشتها، کم شدن وزن، سردردها، تیک‌ها و مشکلات خواب است.

این روزها بچه‌ها معمولا زمانی به روانپزشک مراجعه می‌کنند که قبلا دارو را امتحان کرده‌اند. این یک تغییر الگوی کلی است. برخی از این تغییرات می‌توانند فهم گسترده‌ای از شرایط را ایجاد کنند. از آنجا که همه‌ افراد درباره ADHD می‌دانند، شما شاید اوقات تلخی‌ها یا محدوده کم توجهی‌های کودک خود را با متخصص اطفال در میان بگذارید و او احتمالا نسخه‌ای تجویز می‌کند. در حقیقت، متخصصین اطفال در حال حاضر تقریبا ۳ تا ۴ داروهای ADHD را تجویز می‌کنند. دکتر ویلیام پلم، روانشناس و مدیر مرکز کودکان و نوجوانان در دانشگاه بین‌المللی فلوریدا میامی می‌گوید:

اگرچه آن‌ها ‌نباید فقط سریع یک نسخه بنویسند اما سخت است که بتوانند کار بیشتری انجام دهند چون فقط برای چند دقیقه کودک را می‌بینند. دارو باعث تغییر رفتار کودک ۳۰ دقیقه پس از مصرف می‌شود اما وقتی‌که اثر آن بین ۴ تا ۱۲ ساعت بعد از بین می‌رود، رفتار کودک همانند قبل می‌شود. تنها راه حفظ رفتار خوب در هنگام مصررف دارو این است که هرگز استفاده از آن را متوقف نکنید.

نیکول گونزالز این شرایط را تجربه کرده است. دخترش دانیلا در پایان دوران مهدکودک، هفت ساعت در روز در یک جا تنها بود چون او را از کلاس بیرون می‌انداختند و معلمان نمی‌دانستند که چگونه رفتارهای هیجانی‌اش را کنترل کنند. گونزالز به یاد می‌آورد که هر هفته با آن‌ها تماس می‌گرفتند که دختر شما نمی‌تواند بنشیند، تمرکز کند، او مزاحم است. در خانه هنگام شام با ریخته شدن غذاها و اشک به پایان می‌رسید. گونزالز می‌گویر:

یک بار به سوپرمارکت رفته بودیم و دانیلا از عمد یک شیشه سس اسپاگتی را انداخت و شکست. پس از آن ما در حال فراد زدن به روی هم بودیم، از کاری که می‌‌کردم پشیمان بودم.

مادر گونزالز برنامه تبلیغاتی دکتر پلم را دید و او تشخیص داد که دانیلا به ADHD مبتلا است. خانواده تصمیم گرفت تا او را در مرکز برنامه رفتار درمانی تابستانی ثبت‌نام کند، اردوگاه روزانه‌ای که مخصوص بچه‌های اختلال کم توجهی و بیش فعالی طراحی شده است. این برنامه شامل یک برنامه مدیریت رفتاری فشرده و یک برنامه هفتگی آموزش والدین است. در کمپ، دانیلا در مطالعه بررسی اینکه چگونه داروی محرک می‌تواند در ترکیب با درمان مدیریت رفتاری عمل نماید ثبت‌نام شد. او به صورت تصادفی در گروهی قرار گرفت که در قسمت اول برنامه کمپ هیچ دارویی دریافت نکردند و بخش دوم دارویی با دوز کم به آن‌ها داده شد.

او در سه هفته پیشرفت کرد اما به وضوح نیازی بیشتر از درمان رفتاری داشت. با این حال، ظرف چند ساعت پس از بلعیدن اولین قرص، تغییر در رفتار دانیلا به وضوح قابل مشاهده بود. گونزالز می‌گوید:

از ۳۸ بار بیرون شدن از کلاس به صفر رسیدیم. به جای اینکه با گریه از کمپ بیرون بیاید، خودش لی‌لی کنان به سوی ماشین می‌رفت و با افتخار از موفقیت خودش در تسلط بر چالش‌های رفتاری که بر روی آن کار می‌کرد هیجان‌زده بود.

اما وقتی‌که دوباره مدرسه شروع شد، تیم دکتر پلم توصیه کرد دانیلا آخر هفته‌ها از دارو استفاده نکند چون مادرش نگران اشتهای کم دختر کوچکش بود. زمانی‌که دانیلا دارو مصرف نمی‌کند تغییر همچنان نسبتا سریع است. روزهایی که او کنسرتا مصرف می‌کند، دانیلا می‌تواند صبح برای آماده شدن و رفتن به مدرسه تمرکز کند، دستورهای من را انجام دهد و زمان شام روی صندلی‌اش بشیند اما آخر هفته‌ها، او به خود قدیمی‌اش برمی‌گردد. دکتر توماس براون، روانشناس بالینی عنوان می‌کند:

من داروی ADHD را با عینک مقایسه می‌کنم. وقتی‌که عینک می‌زنید، می‌توانید به خوبی ببینید اما زمانی‌که دوباره دید شما تار می‌شود خیلی زود آن‌ها را برمی‌دارید.

روش رفتار درمانی کودک و والدین

روش رفتار درمانی کودک و والدین

بیشتر بخوانید: بیش فعالی کودکان ؛ دلایل و راه های کنترل آن را بیشتر بشناسید

اگرچه والدین قدردان این داروهای مفید هستند اما پیام آن‌ها کاملا واضح است. وقتی فرزند خاصی دارید، شما باید مهارت‌های خاصی را یاد بگیرید. به همین دلیل است که یک برنامه مدیریت رفتاری خوب بیشتر به آموزش والدین تمرکز دارد اینکه چگونه رفتارهای اختلال کم توجهی و بیش فعالی را مدیریت کنند، همانطور که استراتژی‌های کنار آمدن با بچه‌ها را هم به آن‌ها آموزش می‌دهد. گونزالز در برنامه‌ای برای والدینی که بچه‌هایشان تحت نظر دکتر پلم هستند شرکت کرد. چنین برنامه‌هایی معمولا شامل هشت تا ۱۲ جلسه یک ساعته هستند که طی آن خانواده‌ها در مورد چگونگی تعیین انتظارات، تحسین کردن و جایزه دادن (مثل زمان تلویزیون دیدن) در هنگامی‌که رفتار کودک درست است و اینکه چگونه از پیامدها (زمان بیرون شدن) در زمان اتفاق افتادن با فکر بیشتری استفاده کنند آموزش می‌بینند. این روش برای کودکانی که به پیش‌دبستانی می‌روند و زمانی‌که بزرگتر می‌شوند کاربرد دارد تا بتوانند مهارت‌های حل مسئله خود را توسعه دهند و همیشه به جایزه وابسته نباشند.

تحقیقات نشان می‌دهد که چگونه مدیریت رفتار موثر است، بر طبق مطالعه انجام شده توسط گروه دکتر پلم که سال قبل منتشر شده است، پس از هشت جلسه گروهی آموزش والدین همانند جلساتی که گونزالز شرکت می‌کرد، ۳۵ درصد از کودکان قادر به مدیریت رفتارهای ADHD خود بدون استفاده از دارو بودند. برای کودکانی که نیاز به  ترکیبی از رفتار درمانی و دارو دارند همانند دانیلا که برای چند هفته با رفتار درمانی شروع کرد قبل از اینکه استفاده از دارو اضافه شود و عملکرد بهتری نسبت به زمانی داشت که فقط دارو مصرف می‌کرد. آن‌ها همچنین می‌توانند دوزهای بسیار پایین دارو را مصرف کنند.

والدین و معلمان باید در یک گروه قرار داشته باشند. بسیاری از برنامه‌ها یک درمانگر را به مدرسه بچه‌ها می‌فرستند تا جلسات آموزشی برای کارکنان کلیدی برگزار کنند، همانطور که برای دانیلا این کار انجام شد. با این حال، اگر اختلال کم توجهی و بیش فعالی فرزند شما به طور رسمی تشخیص داده نشده است، باید از متخصص اطفال خود بخواهید که شما را به یک روانپزشک کودک معرفی کند.

هیچ شکی در مورد این وجود ندارد که کارهای زیادی است که همه باید درگیر آن شوند. دکتر پلم معتقد است:

برای من آسان است که در مقابل یک گروه از والدین بایستم و به آن‌ها آموزش دهم. قسمت سخت کار با آن‌ها است که باید به خانه بروند و به صحبت‌های من عمل کنند. این کار بسیار سخت‌تر از آن است که هر روز صبح به فرزندتان قرص بدهید اما این تنها چیزی است که در بلند مدت جواب می‌دهد.

پس از اینکه پسر آماندا مورین، بنجامین، در یک پارکینگ شلوغ از ماشین بیرون پرید، او شروع به دریافت نوعی درمان مدیریت رفتاری کرد تا کامل کننده دوز کم کانسرتا باشد که او از قبل مصرف می‌کرد. همزمان، مورین و همسرش تلاش کردند تا  انتظارات سازگارتری را در خانه با کار‌های روزانه مشخص، برنامه‌های بصری و فهرست کارها پیاده‌سازی کنند. مادر بنجامین می‌گوید:

روزهایی وجود دارد که ما فراموش می‌کنیم برنامه‌ای را باید دنبال کنیم چون زندگی همین است اما به طورکلی ترکیبی از دارو و مدیریت رفتار برای بنجامین و تمامی افراد خانواده بازی در حال تغییری بوده است.

دانیلا در حال حاضر ۸ ساله است و هنوز به دارو نیاز دارد اما بخاطر آموزش مدیریت رفتار تغییرات قابل توجهی در او بوجود آمده است. گونزالز عنوان می‌کند:

دانیلا دیگر موقع آشپزی پیراهن من را نمی‌کشد چون می‌داند در زمان‌های پنج دقیقه‌ای مشخصی در طول روز زمان من فقط به او اختصاص دارد. ما می‌توانیم به فروشگاه برویم چون من انتظاراتی مانند پرتاب نکردن را از قبل مشخص می‌کنم و او می‌داند که اگر به آن عمل کند جایزه می‌گیرد.

هنگامی‌که دانیلا کج خلقی می‌کند، گونزالز و همسرش یاد گرفته‌اند که باید بنشینند، هم قد او شوند، هنگام صبحت با هم ارتباط چشمی داشته باشند و واقعا به صحبت‌های او گوش دهند.

تغییر خوب بوجود آمده در گونزالز بدین دلیل است که می‌تواند از نقاط قوت دخترش لذت ببرد و قدردان آن باشد. او مطرح می‌کند:

دانیلا اولین کسی است که از چیزی تعریف می‌کند، او به همه چیز توجه دارد و با حیوانات به آرامی صحبت می‌کند. او می‌داند که چگونه مارمولک خانگی‌اش را بر روی دستش بخواباند. من همیشه فکر می‌کردم که چرا او نمی‌تواند مثل یک بچه معمولی رفتار کند؟ اما حالا می‌دانم که او فقط مهارت‌ها و توانایی‌های متفاوتی دارد.

بیشتر بخوانید: درباره اختلال بیش فعالی ADHD در کودکان چه می دانیم؟

اختلال بیش فعالی / کم توجهی یکی از شایع‌ترین اختلالات روانی در کودکان است که می‌تواند منجر به اختلالات یادگیری شده و تاثیر منفی در پیشرفت تحصیلی کودک داشته باشد. پژوهش‌ها نشان داده است که با درمان‌های دارویی و رفتاری همزمان می‌توان تا حدود زیادی این اختلالات رفتاری را بهبود بخشید. اگر شما هم تجربه‌ای از کار با کودکان بیش فعال دارید می‌توانید از طریق قسمت نظرات یا شبکه اجتماعی کودکت با ما و والدین دیگر به اشتراک بگذارید.